Geen Eurobonds zonder referendum
Bondskanselier Merkel en president Sarkozy deden wederom een poging 'politiek leiderschap' te vertonen nadat de economische realiteit hen ver was voorbij geschoten. In Parijs deden zij wat oude wijn in nieuwe zakken. Het kernprobleem van de Eurozone, de concurrentiekloof tussen Noord en Zuid, bleef onberoerd. De kernvraag, willen fiscaal behoudende landen een Transfer Unie, komt dichterbij. Het kernpunt, Eurobonds, stijgt op de politieke agenda. Waar is de democratie? Een EU-lidstaat die Eurobonds mede uitgeeft moet daarvoor de democratische legitimatie hebben van de bevolking via een referendum.
Zomer 2011 is voor de Euro een beproeving gebleken. Europa was Closed for Summer. Op 21 juli dachten EU leiders de crisis voorlopig te hebben bezworen met een tweede hulppakket voor Griekenland. Ondertussen stortte de Italiaanse obligatiemarkt in en moest de Europese Centrale Bank (ECB) Rome depanneren met de aankoop van Italiaanse obligaties. De groeicijfers van de Eurozone vallen tegen. De Duitse export zwakt af, terwijl Italië en Spanje stagneren. Geen prettige strandliteratuur.
Merkel en Sarkozy willen dat de Eurolanden binnen de Europese Raad twee keer per jaar bijeenkomen om over de Euro te spreken en een 'Economische Regering' vormen. Dit is eigenlijk al zo. Permanent Voorzitter van de Europese Raad, Herman Van Rompuy, moet deze voorzitten. Dat is de facto ook al zo. Merkel en Sarkozy pleiten voor een financiële transactie taks (FTT) maar daarvoor is geen unanimiteit in de Europese Unie. Een FTT heeft alleen zin als hij globaal wordt ingevoerd. Als de EU dat unilateraal doet, is het een schot in eigen voet want kapitaal is zeer mobiel. De Britse regering keert zich tegen een FTT, om de positie van Londen als globaal centrum van financiële diensten te beschermen.
De EU krijgt meer bevoegdheden om budgettaire discipline binnen de Eurozone af te dwingen. Het pakket voor Economic Governance - ook wel Sixpack genoemd - is klaar en wacht alleen nog op de instemming van het Europees Parlement. Het pakket bevat zes voorstellen voor de naleving van budgettaire discipline en het tegengaan van macro-economische onevenwichtigheden. Het pakket had al aangenomen kunnen zijn, als de Europese liberalen van Guy Verhofstadt in juli hadden ingestemd. Maar Verhofstadt wilde het onderste uit de kan en tilde het over de zomer. Een 'duur besluit' blijkt nu want het heeft de rust op de financiële markten zeker niet vergroot. Als Verhofstadt zijn halsstarrigheid volhoudt, zullen Merkel (en Sakozy) beslissen de Sixpack intergouvernementeel door te voeren, via de 'Economische Regering'. Zonder Europees Parlement.
De topontmoetingen tussen Merkel en Sarkozy scheren altijd langs de essentie: de concurrentiekloof tussen Noord- en Zuid-Europa. De Euro zal in problemen blijven zolang de Italiaanse en Spaanse economieën niet groeien. Griekenland en Portugal zitten onvermijdelijk in een uitzichtloze recessie. Aangezien die landen geen eigen munt kunnen devalueren, zouden ze een 'interne devaluatie' moeten doorvoeren via loonsverlagingen van 10 tot 20 procent. Maar dat krijgen de Zuid-Europese regeringsleiders er nooit door. Dus zoekt de EU naar mechanismen om een Transfer Unie te creëren waarbij een geldstroom van Noord naar Zuid wordt opgezet. De EU wordt dan België in het groot. Het meest vergaande mechanisme is de Eurobond.
Het ideaalbeeld is dat de Eurozone - met een economie van 9,2 biljoen euro, een gemeenschappelijke schuld van 87 procent van het BBP en een gemiddeld begrotingstekort van 4,4 procent - een sterke basis is om gemeenschappelijke obligaties uit te geven en zo biljoenen binnen te rijven om het zuiden te financieren.
Het is een sprookjesverhaal waarvan elke verslaafde droomt. Ook de schuldverslaafden in Europa.
1. Eurobonds lossen het kernprobleem, het concurrentieverlies van Zuid-Europese landen, niet op. Integendeel: ze geven zuurstof om onverstoord door te gaan. De Euro was voor hen een slaapmiddel; Eurobonds zijn dat ook.
2. Eurobonds moeten worden onderschreven door landen met een AAA-status op de obligatiemarkt, zoals Duitsland. Zoniet, krijgen Eurobonds een lagere status en loopt de rente vanzelf op. Landen met een AAA-status krijgen nu zélf te maken met economische stagnatie. De Franse status wordt betwijfeld. Het draagvlak verschrompelt
3. Eurobonds doen eigenlijk met risico wat Amerikaanse zakenbanken deden met hypothecaire kredieten. Ze verpakten de minder kredietwaardige met de beste en gaven deze de topstatus. Zo ontstonden toxic assets die de financiële markten vergiftigden. Zuid-Europese landen verbergen hun kredietonwaardigheid in de waarborg van de landen met AAA-status. Als deze de last niet meer kunnen dragen, wordt de Europese obligatiemarkt in één keer vergiftigd.
4. De scepsis in landen met de topstatus groeit en de electorale backlash dient zich aan. De bevolking van Duitsland, Nederland en Finland willen niet worden gegijzeld door ultramontaanse schuldenmakers.
Daarom moet de invoering van Eurobonds gepaard gaan met de instemming van de bevolking via een referendum. Eurobonds veranderen de Europese Unie in een Europese Schuldenunie. Kiezers moeten daarom het laatst woord krijgen bij de vraag of hun land meedoet? Eurobonds, ok! EU-landen die Eurobonds willen uitgeven beginnen maar alvast. Niemand houdt hen tegen.
Maar de EU heeft niet het recht Eurobonds op te leggen aan landen met spaarzame burgers, met de eis borg te staan voor landen waarvan de politieke kaste een gat in de hand heeft. De meeste revoluties in Europa zijn voor minder begonnen.
