Toespraak van Yves Leterme op VN-aidsconferentie

Het gesproken woord geldt



Geachte Voorzitter, Excellenties,
Dames en heren,

De strijd tegen aids is vereist sterke wereldspelers en internationaal leiderschap. De Verenigde Naties en, binnen het VN-systeem, UNAIDS spelen een leidende rol in deze wereldwijde strijd, een rol die België ten volle ondersteunt. Op deze tiende verjaardag van onze gezamenlijke verbintenis in deze strijd wil ik een warm eerbetoon brengen aan het uitstekende werk van mijn landgenoot Peter Piot, die UNAIDS 11 jaar heeft ontwikkeld en geleid. Zijn onvermoeibare toewijding heeft bijgedragen tot de sterke wereldwijde strijd tegen aids en heeft geleid tot een toename van de uitgaven om deze epidemie te bestrijden.  I wil ook mijn waardering uitdrukken voor de leiderschapsrol uitgeoefend door Secretaris Generaal Ban Ki-Moon en door de huidige Uitvoerend Directeur Michel Sidibé.

Onze gezamenlijke investeringen werpen vruchten af. Dankzij onze inspanningen is het aantal nieuwe besmettingen gedaald met 20% tijdens de laatste tien jaar, en behandeling van HIV is nu toegankelijk voor miljoenen mensen in landen met een laag of middeninkomen.

België steunt ten volle de aanbevelingen en streefcijfers van de nieuwe UNAIDS-strategie en van het verslag van de VN Secretaris Generaal 'Uniting for universal access: towards zero new HIV infections, zero discrimination and zero AIDS -related deaths'.
Om deze ambitieuze doelen te verwezenlijken, is er nog een lange weg te gaan. Maar het kan, stap voor stap, net zoals we erin geslaagd zijn andere ziekten onder controle te krijgen, dankzij de combinatie van wetenschappelijk onderzoek, vrijgevigheid in de internationale samenwerking, en politieke wil.

Mijnheer de Voorzitter,  ik zou graag beginnen met de laatste factor. Onze gezamenlijke prioriteit is de verdere verspreiding van aids tegen te gaan, en zij die besmet zijn bij te staan. Deze prioriteit is grotendeels een kwestie van mensenrechten, van respect voor de waardigheid en integriteit van ieder mens. Met andere woorden, een kwestie van politieke wil.

Hoe kunnen we de preventie van aids immers ernstig nemen als we tolereren dat kinderen, meisjes en vrouwen verkocht worden in het kader van seksuele slavernij en eerst slachtoffers worden en vervolgens overdragers van de besmetting? Hoe kunnen we de preventie ernstig nemen als we tradities tolereren waarbij waardigheid en gelijkheid aan vrouwen en meisjes worden ontzegd, waarbij hun de fysische integriteit en de autoriteit over hun eigen lichaam worden ontzegd?  Hoe kunnen we de preventie ernstig nemen als mensen niet voldoende respect voor hun partner hebben om veilig te vrijen? Seksueel geweld in welke vorm dan ook kan nooit worden getolereerd onder het mom van cultuur. Het is geweld. En dus moreel verwerpelijk. In de praktijk is het gebrek aan respect voor andere mensen een factor in de verspreiding van aids.

Een tweede aspect van onze gezamenlijke actie is helpen wie besmet is. Er is op zich nog geen geneesmiddel voor aids. Maar een combinatie van behandelingen kan de besmetting afremmen, zodat met HIV besmette mensen een normaal leven kunnen leiden en de overdracht van de besmetting kan worden voorkomen.

Ook hier is het helpen van de slachtoffers een kwestie van mensenrechten. Alle mensen moeten gelijke toegang tot de noodzakelijke gezondheidszorg hebben. Discriminatie op basis van geslacht, geloofsovertuiging, kleur of seksuele geaardheid is moreel onaanvaardbaar en werkt contraproductief in de praktijk. Ook het stigmatiseren van met HIV besmette mensen is onaanvaardbaar en zal de epidemie verergeren, omdat besmette mensen schrik zullen hebben om hun besmetting onder ogen te zien en hulp te zoeken.

Mijnheer de Voorzitter, in al deze gevallen is politieke wil van essentieel belang om de persoonlijke integriteit van alle mensen te waarborgen, en om de gelijke toegang tot de noodzakelijke gezondheidsadviezen en tot de beste gezondheidszorg te waarborgen.

De feiten ondersteunen mijn argumenten. Ondanks onze gezamenlijke successen tonen VN-verslagen aan dat, voor iedere persoon die met een behandeling start, er twee nieuwe besmettingen optreden. Dit betekent dat iedere dag ongeveer 7 000 mensen met HIV worden besmet. Daaronder zijn er 3 000 jonge mensen en 1 000 kinderen, wat nogmaals aantoont hoe groot het risico voor de meest kwetsbare mensen in de samenleving is. Mijnheer de Voorzitter, het beschermen van de meest kwetsbare mensen in de samenleving is de eerste en belangrijkste plicht van elke regering, van elke politieke autoriteit die naam waardig.

Universele toegang, zonder discriminatie, tot therapie zal ook een preventief effect hebben.  Een recente studie heeft de belangrijke rol aangetoond van antiretrovirale therapie in het voorkomen van overdracht.  Dit bewijst dat preventie, behandeling, zorgen en ondersteuning onlosmakelijk verbonden zijn.

Een geïntegreerde aanpak omvat uiteraard ook investeringen in het onderzoek, de ontwikkeling en de levering van nieuwe preventie-instrumenten en van toegankelijke en betaalbare hiv-medicijnen, in het bijzonder voor kinderen.

In België hebben de privésector, onderzoeksinstellingen en universiteiten een sleutelrol gespeeld in het onderzoek en de ontwikkeling van nieuwe preventietechnologieën en HIV-medicijnen. Een Belgisch farmaceutisch bedrijf heeft een licentie, vrij van royalty's, verleend voor haar antiretrovirale component, om het onderdeel als microbicide te ontwikkelen, te produceren en te verspreiden in landen met weinig middelen. Twee weken geleden nog heeft de American Food and Drug Administration een veelbelovende, dagelijks in te nemen pil voor HIV-behandeling goedgekeurd, ontwikkeld door een Belgisch bedrijf.

Mijnheer de Voorzitter, een derde belangrijke factor in de strijd tegen de aidsepidemie, naast politieke wil en wetenschappelijk onderzoek, is de vrijgevigheid van onze landen.

Aids is een wereldwijd probleem en dus is de strijd tegen aids een wereldwijde verantwoordelijkheid. Regeringen, het maatschappelijk middenveld, de privésector, de onderzoeksinstellingen, de met aids besmette mensen: het is één strijd.

België is vastberaden om zijn deel van het werk te doen op internationaal niveau. Van 2008 tot 2010 steeg het deel van onze officiële ontwikkeling dat specifiek bedoeld was voor de strijd tegen aids van 34,6 tot 46,5 miljoen euro. Ontwikkelingshulp die met aids te maken heeft, is gestegen tot 404 miljoen euro in 2010. Wat onze bijdrage aan UNAIDS en het Wereldfonds betreft, staan we wereldwijd respectievelijk 10e en 13e.  Belangrijke financiële verbintenissen zijn genomen door de Vlaamse Regering, in uitvoering van een overeenkomst met UNAIDS.

In onze internationale samenwerking en binnen het VN-systeem moeten we niet alleen kijken naar verhoogde bijdragen. Even belangrijk is om de efficiëntie en verantwoordelijkheid van de bestaande middelen verder te verbeteren. Coördinatie, harmonisering en nationale aanwending van donoren moeten ervoor zorgen dat de op wereldschaal gemobiliseerde middelen effectief de mensen in nood bereiken.

Mijnheer de Voorzitter, op deze tiende verjaardag van de verklaring die de wereldwijde strijd tegen aids een enorme Impuls heeft gegeven, kunnen we terugkijken op belangrijke resultaten. We moeten ons niet laten ontmoedigen door de nog veel langere weg die we nog moeten afleggen. Het hangt af van onze gemeenschappelijke wil om verdere stappen te ondernemen in dit tweede decennium van onze gezamenlijke verbintenis. Als deze conferentie het begin is van deze nieuwe stappen, dan is zij meer dan de moeite waard om te organiseren en zal zij aldus worden herinnerd.  België wenst in deze betrachting een sterke partner te blijven.

Ik dank u voor uw aandacht.