Obama's "Europese droom"
Zomer 2011 toon een merkwaardige paradox. Om uit de schuldencrisis te komen pleiten Europese politici voor een politieke en fiscale unie, een 'Verenigde Staten van Europa', terwijl hun voorbeeld, de Verenigde Staten van Amerika, kampen met hun grootste schuldenberg ooit. Europese federalisten stellen: een monetaire unie werkt alleen indien ingebed een politieke unie. Maar de Verenigde Staten laten zien dat dit geen wondermiddel is. Integendeel, president Barack Obama heeft volgend jaar meer schulden gemaakt dan al zijn 43 voorgangers tezamen, inclusief George Bush die nog altijd als zondebok dient. Dat is nog eens Change.
De Europese leiders lieten tijdens de top in Brussel het Griekse schuldenprobleem enkel 'over zomeren'. Het kernprobleem van de Eurozone, de concurrentiekloof tussen Noord en Zuid, blijft dooretteren. De Euro is goed voor Duitsland, maar te duur voor Griekenland, Italië, Spanje en Portugal. Deze landen kunnen binnen de Eurozone niet devalueren met als gevolg: stagnatie en recessie. De Europese Unie probeert in de Eurozone het onverenigbare te verenigen waardoor de crises elkaar steeds sneller opvolgen.
Daarom eisen Europese federalisten een Grand Design. In het Europees Parlement luidt het ochtendgebed: 'We hebben méér Europa nodig'. Dat 'méér Europa' moet vorm krijgen in steeds meer Europese instellingen die steeds meer macht verzamelen, uitmondende in een 'Verenigde Staten van Europa'. De Fransen willen daarin één Europese economische regering. De Europese Centrale Bank (ECB) moet zich niet alleen concentreren op monetaire stabiliteit maar lender of last resort worden zoals de Fed, de Amerikaanse centrale bank. Jean-Claude Trichet, de president van de ECB, bepleitte onlangs één Europees ministerie van Financiën, zoals de Amerikaanse Treasury. De 'Spinelli groep', vernoemd naar het Italiaanse boegbeeld van het Europees federalisme Altiero Spinelli, vindt dat de 'Verenigde Staten van Europa' zélf schulden moeten kunnen maken via de uitgifte van Europese obligaties.
Maar zie de Verenigde Staten van Amerika. Er is een federale regering in Washington, er is een American President, er is een Treasury die Amerikaanse obligaties uitgeeft en de Fed die deze opkoopt en zo de Amerikaanse economie volpompt met goedkoop geld. Deze federale instellingen veroorzaakten een schuld van Belgische proportie en een begrotingstekort van Griekse omvang. Naar Eurozone criteria staan de VS tussen Spanje en Portugal. De afgelopen weken ruziede men in Washington alsof het Athene was. In de 'Verenigde Staten van Europa' zou dat niet anders zijn. Ook Brussel zou steeds meer schulden maken. De oplossing is niet machtsconcentratie maar het juiste beleid met budgettaire terughoudendheid, een spaarzame overheid, meer eigen verantwoordelijkheid voor burgers en een gematigd belastingsregime. Daar moet de overheid de incentives leggen. Maar hoe groter overheden, hoe minder ze daartoe in staat zijn.
Hoe kon de Amerikaanse schuld zo snel ontsporen? Obama koestert een Europese droom: de 'Europeanisering' van de Amerikaanse economie, met een grote overheid en een uitkeringsmachine zoals Europese welvaartsstaten. Hij probeert dat doel te realiseren, uitgerekend op het moment waarop Europese landen hun welvaartstaten niet meer kunnen bekostigen. De federale begroting bestaat voor tweederde uit financiering van sociale programma's. Obama liet de federale begroting exploderen om de federale uitkeringsmachine 'onomkeerbaar' te maken. In februari legde hij een begroting voor met 3,8 biljoen dollar aan extra uitgaven in tien jaar tijd. Zijn gezondheidszorgplan kost ook nog eens 1 biljoen extra. Zijn stimuleringsplan van 800 miljard dollar stimuleerde niets, behalve de overheidsschuld. De werkloosheid bleef onverminderd hoog op 9,2 procent. Van elke dollar die Obama uitgeeft, wordt nu 42 dollarcent geleend. Geen wonder dat het schuldenplafond van 14,3 triljoen in zicht kwam.
En wat deed Obama? Niets! Hij wilde het schuldenplafond verhogen met enkele triljoenen zodat hij onverstoord kan uitgeven tot na zijn herverkiezing in 2012. Toen Obama in een vergadering met Congresleden kritiek kreeg van de Republikein Eric Cantor liep hij boos weg als een verwend ventje. Een besparingsplan dat werd voorgelegd door de senatoren Harry Reid (Democraat) en Mitch McConnell (Republikein) wees hij af. John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, legde ook een besparingsplan voor. Obama wees het af. Parmantig riep 'stoorzender' Obama het Congres op tot een compromis te komen. Zelf zakte hij weg tot rol van commentator. Tegelijkertijd zakte zijn waarderingscijfer bij de Amerikanen weg tot 40 procent. Obama praat met zichzelf, hij geeft geen leiding. Binnen het blanke electoraat is de neergang van zijn populariteit dramatisch. Zijn herverkiezing is onzeker.
Voor Obama en Brussel is federalisme gelijk aan onbeperkt centralisme. Europa is naast alle hooggestemde idealen ook een vat vol historische rivaliteiten met afgunst, angst voor vreemdelingen, en vooroordelen. Een 'Verenigde Staten van Europa' pakt catastrofaal uit: wie Europa wil integreren, moet rekening houden met zijn tekortkomingen. Een continentaal land als de VS dat een welvaartsstaat naar Europees model wil maken, blaast zijn publieke financiën op. In plaats van elkaars fouten te leren, zijn de politieke elites in Washington DC en Brussel bezig elkaars fouten te kopiëren.
