OPINIE: Een derde weg voor Europa

Europa davert op zijn grondvesten. De grootste naoorlogse financiële en budgettaire crisis zet het oude continent onder immense druk. Verschillende Europese landen verkeren in grote moeilijkheden en slagen er niet meer in om op eigen kracht terug op te staan. De situatie is vandaag zelfs zo ernstig dat het voortbestaan van de euro in het gedrang komt. De Unie zelf is in gevaar.

De Duitse filosoof Jürgen Habermas is in zijn essay 'Zur Verfassung Europas' vlijmscherp voor de politieke elite van Europa. Hij verwijt hen een totaal gebrek aan leiderschap. 'Op de drempel van de economische naar de politieke eenwording van Europa lijkt de politiek zijn adem in te houden en ineen te krimpen van angst.' Habermas kapittelt de Duitse kanselier Angela Merkel en de Franse president Nicolas Sarkozy als cynische technocraten die de Europese eenheid aan het verkwanselen zijn. Met het oog op hun herverkiezing offeren ze cruciale Europese waarden als vrijheid, democratie en mensenrechten op aan de belangen van hun 'eigen' grootbanken en nationale economieën.

Tandem

Sinds het uitbreken van de eurocrisis meer dan twee jaar geleden vormen Merkel en Sarkozy een tandem, Merkozy. In het verleden is die Duits-Franse as altijd al een succesvolle motor voor meer Europese integratie gebleken. De jongste twee jaar schokt de wagen. En dat heeft alles te maken met de weg die Merkel en Sarkozy bewandelen: de weg van het eng gedefinieerde eigenbelang. Niet alleen komen de twee Europese grootmachten steeds moeilijker tot overeenstemming, ze dringen ook voortdurend hun eigen nationale agenda op aan de rest van Europa. Ten koste van het Europese belang, het belang van 500 miljoen Europeanen. Alsof je, zoals Geert Mak in 'De hond van Tisma. Wat als Europa klapt?' schrijft, met 'nationale oplossingen - waarbij altijd de ander de schuld krijgt - Europese en mondiale problemen afdoende te lijf kunt'.

Verblind door die illusie strompelt Europa aan het handje van Merkel en Sarkozy nu al twee jaar van crisistop naar crisistop. Met één constante: elke keer zijn de uitkomsten van een nieuwe crisistop 'too little, too late'. Europa vervelt zo steeds meer tot een directorium van enkele grote landen die menen hun wil te moeten opleggen aan de anderen. Af en toe aarzelt men daarbij zelfs openlijk over steun aan landen die dreigen onderuit te gaan. Het resultaat laat zich raden: een eurocrisis die men maar niet onder controle krijgt.

De falende crisisaanpak en het gebrek aan Europees leiderschap geven zuurstof aan een tweede weg: een steeds sterker oplaaiend euroscepticisme. En daarbij ontstaan op zijn zachtst gezegd vreemde bondgenootschappen. Je hebt de klassieke criticasters van Europa die, inspelend op angst en onzekerheid, mensen aanpraten dat het multiculturele en multi-etnische Europa een bedreiging vormt voor hun geluk en hun identiteit, beiden verankerd in de eigen, kleine gemeenschap - het 'eigen volk', zo je wil. Zij krijgen vandaag het gezelschap van stemmen die de Europese besparingspolitiek beu zijn. Gemakshalve vergeten ze dat bij de lusten van een gemeenschappelijke Europese munt ook lasten horen. Intussen verbeelden ze zich een weg uit de crisis die loopt via minder Europa en meer belastingen. Ze dwalen.

Als we onszelf willen redden, zullen we Europa moeten redden. De twee wegen, die van het nationale eigenbelang en het eurosceptisch antwoord daarop, richten allebei de Unie ten gronde. Daarom is er nood aan een derde weg, een pro-Europese strategie. In plaats van te teren op een gemeenschappelijke vijand, bestaat die derde weg uit een gemeenschappelijke economische en monetaire politiek - te beginnen met de 17 landen uit de eurozone. Gedaan met 17 ministers van Financiën, 17 nationale banken en 17 verschillende crisisstrategieën.

Echte regering

De Europese Commissie moet omgevormd worden tot een echte regering met een meerderheid in het Europees Parlement. Samen met dat rechtstreeks verkozen Europees Parlement zet zij de politieke lijnen uit en bewaakt ze het belang van alle Europeanen. Aan het hoofd van die Europese regering moet een verkozen president komen die de functies van Herman Van Rompuy en José Manuel Barroso combineert. En om ervoor te zorgen dat Europese parlementsleden verantwoording verschuldigd zijn aan elke Europeaan, zullen ze zich moeten laten verkiezen in heel Europa. Dat kan door bij Europese verkiezingen naast nationale lijsten ook in een Europese lijst te voorzien. Enkel zo zal Europa niet langer bestuurd worden door een onderonsje van een handvol Europese leiders die verzuimen te doen wat moet.

België moet in die strijd voor die derde weg van een eengemaakt Europa weer een leidende rolspelen. We hebben erg veel aan de Europese eenmaking te danken. Van het slagveld van Europa zijn we het centrum van de Europese Unie geworden. Europa heeft ons de voorbije zestig jaar vrede, stabiliteit en welvaart gebracht. Kritiek op Europa is goed, maar leiderschap om Europa te hervormen is beter. Dat is de rol die ons land altijd heeft gespeeld en die het moet blijven spelen. Want er is één iets dramatischer dan een onvolmaakte Unie en dat is het einde van de Unie.

Bron: De Standaard, 28 januari 2010.

Related posts: